Que hàn là vật tư tiêu hao quan trọng trong ngành cơ khí, chế tạo và xây dựng. Chất lượng mối hàn phụ thuộc rất lớn vào tình trạng của que hàn trước khi sử dụng. Nếu không áp dụng đúng cách bảo quản que hàn, độ ẩm xâm nhập sẽ làm thuốc bọc nứt, vỡ, tạo ra khuyết tật như rỗ khí, ngậm xỉ, nứt nguội. Hướng dẫn dưới đây chia sẻ quy trình bảo quản que hàn từ khâu nhập kho đến lúc xuất xưởng, dựa trên tiêu chuẩn AWS và thực tế sản xuất.
Que hàn hồ quang tay (SMAW) có cấu tạo gồm lõi kim loại và lớp thuốc bọc. Lớp thuốc này có tính hút ẩm cao. Khi que hàn hút ẩm, nước trong thuốc bọc sẽ bị phân hủy dưới nhiệt độ hồ quang, giải phóng hydro nguyên tử. Hydro khuếch tán vào kim loại mối hàn gây hiện tượng nứt hydro – một trong những khuyết tật nguy hiểm nhất.
Một số hậu quả điển hình khi bảo quản que hàn kém:
Que hàn bị ẩm, tóe lửa mạnh khi hàn, hồ quang không ổn định.
Thuốc bọc rơi rụng, lõi que bị cháy trước khi kịp nóng chảy.
Mối hàn xuất hiện rỗ khí, xỉ không bong, độ bền cơ học giảm.
Que hàn bị gỉ lõi nếu độ ẩm quá cao và để lâu ngày.
Do đó, tuân thủ cách bảo quản que hàn giúp duy trì tính năng kỹ thuật ban đầu, giảm tỷ lệ phế phẩm và tăng tuổi thọ que hàn.
Phân loại que hàn dựa trên yêu cầu bảo quản
Không phải loại que hàn nào cũng có thể bảo quản giống nhau. Tiêu chuẩn AWS A5.1 và A5.5 phân chia que hàn theo cường độ chịu kéo và yêu cầu hàm lượng hydro thấp.
Loại que hàn
Ký hiệu AWS
Độ nhạy ẩm
Nhiệt độ sấy trước khi dùng
Que hàn thép carbon thông dụng
E6013, E6012
Thấp
70-100°C (nếu ẩm)
Que hàn hydro thấp
E7018, E7016
Cao
300-400°C
Que hàn thép hợp kim thấp
E8018, E9018
Rất cao
350-425°C
Que hàn thép không gỉ
E308L, E316L
Trung bình
150-200°C
Que hàn hydro thấp yêu cầu nghiêm ngặt nhất vì hàm lượng hydro cho phép trong kim loại mối hàn rất nhỏ. Chỉ cần để que ngoài không khí ẩm vài giờ là đã phải sấy lại.
Hướng dẫn chi tiết cách bảo quản que hàn
1. Bảo quản que hàn trong kho
Kho bảo quản que hàn phải đạt các điều kiện sau:
Độ ẩm tương đối: Dưới 60%. Tốt nhất duy trì 40-50%.
Nhiệt độ: 18-30°C. Không để kho quá nóng hoặc quá lạnh gây ngưng tụ hơi nước.
Thông gió: Tốt, không có gió lùa trực tiếp vào thùng que.
Cách ly sàn: Que hàn phải để trên pallet hoặc kệ, không đặt trực tiếp xuống nền xi măng.
Các thùng carton chứa que hàn chưa mở có thể giữ nguyên trong môi trường này. Tuyệt đối không xé bao bì ni lông bên trong nếu chưa cần dùng.
2. Bảo quản que hàn ngoài công trường
Khi mang que hàn ra công trường, điều kiện môi trường thường khắc nghiệt hơn. Que hàn phải được giữ trong túi giữ nhiệt hoặc hộp bảo quản chuyên dụng. Các quy tắc vàng:
Chỉ lấy que hàn ra khỏi túi kín theo đúng số lượng cần dùng trong ca làm việc.
Que hàn thừa cuối ca phải sấy lại trước khi cất vào kho.
Không để que hàn trên mặt đất, gần nguồn nước hoặc dưới trời mưa.
Sử dụng lò sấy que hàn di động (holding oven) để duy trì que ở nhiệt độ 100-150°C trong ca hàn.
3. Cách bảo quản que hàn đã mở bao bì
Khi đã mở hộp que hàn, que tiếp xúc trực tiếp với không khí. Với que hàn thông dụng E6013, thời gian mở bao bì an toàn là 7-10 ngày trong môi trường khô ráo. Với que hàn hydro thấp E7018, thời gian tối đa ngoài không khí chỉ 2-4 giờ. Sau thời gian đó, que phải được sấy lại.
Đối với que hàn không gỉ, cần tránh nhiễm bẩn từ dầu mỡ, bụi cát vì sẽ gây rỗ và carbon hóa mối hàn.
Quy trình sấy que hàn chuẩn
Sấy que hàn là bước bắt buộc để loại bỏ độ ẩm đã hấp thụ. Que hàn không gỉ sấy quá 200°C sẽ làm giảm khả năng chống ăn mòn.
Các bước sấy que hàn đúng cách
Làm nóng lò trước: Bật lò sấy que hàn và đạt đến nhiệt độ cài đặt trước khi cho que vào.
Cho que vào lò: Xếp que nằm ngang hoặc thẳng đứng, không xếp quá dày. Que không được chạm trực tiếp vào thành lò.
Giữ nhiệt: Duy trì nhiệt độ sấy trong thời gian quy định. Không mở cửa lò thường xuyên.
Làm nguội: Sau khi sấy xong, chuyển que sang lò giữ nhiệt (holding oven) ở 100-150°C nếu dùng ngay, hoặc để nguội tự nhiên trong lò đến 50°C rồi mới cất vào túi kín.
Ghi nhãn: Dán nhãn ghi ngày sấy, loại que, nhiệt độ sấy để kiểm soát hạn dùng sau sấy.
Sai lầm thường gặp khi bảo quản que hàn
Nhiều thợ hàn và quản lý kho mắc phải những lỗi phổ biến làm hỏng que hàn:
Sấy que quá nhiệt: Thuốc bọc bị nứt, vỡ do giãn nở nhiệt quá nhanh. Đặc biệt nguy hiểm với que hàn hydro thấp.
Sấy không đủ thời gian: Nhiệt chưa kịp thấm vào lõi que, nước vẫn còn trong lớp thuốc bọc.
Cho que trực tiếp vào lò nóng: Sốc nhiệt làm bong tróc thuốc bọc.
Bảo quản que trong túi ni lông kín sau khi sấy: Để nguội hoàn toàn mới cho vào túi, nếu không hơi nước ngưng tụ ngay bên trong.
Để que hàn quá hạn sử dụng: Ngay cả khi bảo quản tốt, que hàn cũng có hạn dùng (thường 2-3 năm kể từ ngày sản xuất).
Cách kiểm tra que hàn có bị ẩm hay không
Trước khi hàn, nhận biết que bị ẩm qua các dấu hiệu:
Que phát ra tiếng nổ lách tách lớn khi hàn, kèm nhiều tia lửa.
Hồ quang dễ bị tắt, khó giữ ổn định.
Mối hàn có nhiều rỗ khí trên bề mặt.
Xỉ hàn bám chặt, khó bong.
Có thể thử nghiệm nhanh bằng cách cầm que hàn áp vào má hoặc trán: que bị ẩm sẽ có cảm giác lạnh hơn không khí xung quanh. Phương pháp chính xác hơn là dùng máy đo độ ẩm que hàn.
Ảnh hưởng của môi trường đến cách bảo quản que hàn
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, độ ẩm cao quanh năm, đặc biệt ở miền Nam và miền Trung. Vào mùa mưa, độ ẩm có thể lên đến 85-90%. Trong điều kiện này, que hàn hút ẩm rất nhanh. Kho bảo quản cần có máy hút ẩm hoặc máy điều hòa không khí. Nếu không, thời gian que hàn mở bao bì an toàn giảm xuống chỉ còn vài giờ.
Đối với công trình ngoài trời, thợ hàn nên sử dụng hộp giữ nhiệt chạy điện hoặc hộp bảo quản cách ẩm chuyên dụng. Que hàn lấy ra chỉ dùng trong vòng 30 phút-1 giờ tùy loại.
Lợi ích khi tuân thủ cách bảo quản que hàn đúng
Áp dụng quy trình bảo quản que hàn chuẩn mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
Tiết kiệm chi phí: Giảm hao hụt que hàn do hư hỏng, tăng tuổi thọ que lên 10-15%.
Năng suất hàn cao hơn: Hồ quang ổn định, ít phải dừng để thay que hỏng, sửa mối hàn lỗi.
Chất lượng mối hàn đảm bảo: Đạt yêu cầu cơ tính, không rỗ khí, không nứt.
An toàn lao động: Que hàn khô cho hồ quang ổn định, giảm bắn tóe, giảm nguy cơ bỏng.
Tuân thủ tiêu chuẩn: Đáp ứng yêu cầu của các tiêu chuẩn hàn quốc tế (AWS, ASME, ISO) cũng như yêu cầu của chủ đầu tư.
Với que hàn hydro thấp, mỗi lần sấy làm giảm tuổi thọ thuốc bọc. Không nên sấy quá 3 lần. Sau lần sấy thứ 3, thuốc bọc có thể bị nứt hoặc mất tính năng. Với que hàn thường, số lần sấy có thể nhiều hơn nhưng cần kiểm tra chất lượng trước khi dùng.
Bảo quản que hàn trong tủ lạnh có tốt không?
Không. Tủ lạnh có độ ẩm cao do chu kỳ đóng băng và tan băng, gây ẩm cho que hàn. Nhiệt độ thấp cũng làm nước ngưng tụ trên bề mặt que khi lấy ra. Chỉ nên bảo quản trong tủ lạnh khi có túi hút ẩm kín và que đã được đóng gói chân không.
Thời gian tối đa giữ que hàn trong lò giữ nhiệt?
Que hàn hydro thấp có thể giữ ở 100-150°C trong tối đa 16 giờ. Sau thời gian này, que phải được sấy lại nếu chưa dùng. Một số nhà sản xuất khuyến cáo không nên giữ quá 8 giờ để tránh làm khô thuốc bọc quá mức.
Làm thế nào để biết que hàn đã khô sau khi sấy?
Dùng máy đo độ ẩm que hàn (que hàn moisture tester) cho kết quả chính xác. Nếu không, thử hàn một đường dài 10-15 cm, kiểm tra bề mặt mối hàn. Không có rỗ khí và xỉ tự bong là dấu hiệu que đã khô đạt yêu cầu.
Que hàn bị ngâm nước hoàn toàn không thể tái sử dụng. Nước thấm sâu vào thuốc bọc và lõi que, gây gỉ sét. Sấy không thể loại bỏ hoàn toàn độ ẩm đã thấm sâu. Những que này nên bỏ.
Kết luận
Cách bảo quản que hàn tưởng chừng đơn giản nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mối hàn và hiệu suất công việc. Từ khâu nhập kho, sấy định kỳ, đến bảo quản tại công trường, mỗi bước đều cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của nhà sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật. Đầu tư vào thiết bị bảo quản que hàn như lò sấy, hộp giữ nhiệt, máy đo độ ẩm không phải là chi phí lãng phí, mà là cách tiết kiệm lâu dài nhờ giảm que hỏng và hàn lại. Với điều kiện khí hậu ẩm ở Việt Nam, việc bảo quản que hàn càng cần được chú trọng hơn để đảm bảo mỗi mối hàn đều đạt chất lượng tốt nhất.
